ลาออกจากงาน ต่อประกันสังคมมาตรา 39 หรือ 40 ดี: เงื่อนไข เงินสมทบ และสิทธิที่เสียไป
ข้อมูลในบทความตรวจจากเอกสารทางการเมื่อ 15 กันยายน 2569 (ค.ศ. 2026) หากคุณเคยเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 และส่งเงินสมทบครบอย่างน้อย 12 เดือนก่อนออกจากงาน ให้ดูมาตรา 39 เป็นทางเลือกแรก เพราะสมัครได้ภายใน 6 เดือนและคุ้มครองต่อเนื่อง 6 กรณี แต่ไม่มีสิทธิว่างงาน ส่วนมาตรา 40 เป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่ไม่ได้อยู่มาตรา 33 หรือ 39 และอายุ 15–65 ปี โดยเลือกจ่าย 70, 100 หรือ 300 บาทต่อเดือนได้ตามความคุ้มครอง
จุดที่ต้องตัดสินใจให้ถูกคือ มาตรา 39 กับ 40 ไม่ใช่สิทธิทดแทนกันทุกด้าน: มาตรา 39 นับระยะเวลาร่วมกับมาตรา 33 เพื่อก่อสิทธิชราภาพได้ ขณะที่มาตรา 40 มีบำเหน็จชราภาพตามทางเลือก ไม่ใช่บำนาญรายเดือนตามเงื่อนไขของมาตรา 39/33
สรุปเลือกทางไหนหลังลาออก
| สถานการณ์ของคุณ | ทางเลือกที่ควรตรวจ | เหตุผลสำคัญ |
|---|---|---|
| เคยเป็น ม.33 ส่งแล้วอย่างน้อย 12 เดือน และออกงานไม่เกิน 6 เดือน | ม.39 | สมัครได้ตามเงื่อนไข จ่าย 432 บาทต่อเดือน และคุ้มครอง 6 กรณี |
| ไม่เข้าเงื่อนไข ม.39 หรือไม่เคยเป็น ม.33 | ม.40 | สมัครได้เมื่ออายุ 15–65 ปีและไม่เป็น ม.33/39 เลือกระดับเงินสมทบได้ |
| เพิ่งออกงานและอาจขอเงินว่างงาน | ตรวจสิทธิว่างงานก่อนตัดสินใจสมัคร ม.39 | ม.39 ไม่มีสิทธิว่างงาน ขณะที่ ม.33 มีเงื่อนไขและกำหนดยื่นเฉพาะของตน |
| สิทธิรักษาพยาบาลพื้นฐานเพียงพอและงบตึง | ไม่ต่อก็เป็นทางเลือกได้ | เปรียบเทียบเงินสมทบกับภาระจำเป็น และตรวจสิทธิบัตรทองหรือสิทธิเดิมของตน |
ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกคน แต่หากยังอยู่ในกรอบเวลา 6 เดือนของมาตรา 39 อย่าปล่อยให้เส้นตายผ่านไปก่อนตรวจประวัติการส่งเงินสมทบและสิทธิว่างงานของตัวเอง
มาตรา 33, 39 และ 40 ต่างกันอย่างไร
| ประเด็น | ม.33 | ม.39 | ม.40 |
|---|---|---|---|
| สถานะหลัก | ผู้ประกันตนที่เป็นลูกจ้าง | ผู้ที่เคยเป็น ม.33 และสมัครใจต่อ | ผู้สมัครใจที่ไม่เป็น ม.33 หรือ ม.39 |
| เงื่อนไขเข้าระบบที่เกี่ยวกับบทนี้ | เป็นฐานสิทธิก่อนลาออก | เคยส่ง ม.33 ไม่น้อยกว่า 12 เดือน และออกงานไม่เกิน 6 เดือน | อายุ 15–65 ปี และไม่เป็น ม.33/39 |
| เงินสมทบที่ผู้ประกันตนจ่าย | ขึ้นกับการเป็นลูกจ้าง จึงไม่ใช้ตัวเลขเดียวในบทนี้ | 432 บาทต่อเดือน จากฐาน 4,800 บาท × 9% | 70 / 100 / 300 บาทต่อเดือน |
| จำนวนกรณีคุ้มครองที่ยืนยันในแหล่ง | ใช้สิทธิรวมถึงว่างงานตามเงื่อนไข | 6 กรณี: เจ็บป่วย คลอดบุตร ทุพพลภาพ ตาย สงเคราะห์บุตร ชราภาพ | 3 / 4 / 5 กรณี ตามทางเลือก |
| ว่างงาน | มีตามเงื่อนไข | ไม่มี | ไม่ใช่สิทธิที่ระบุในทางเลือก ม.40 |
| ชราภาพ | ใช้เกณฑ์บำนาญ/บำเหน็จตามกฎหมาย | นับเวลารวมกับ ม.33 เพื่อก่อสิทธิ | อายุ 60 ปีและสิ้นสุดสถานะ จ่ายเป็นบำเหน็จตามทางเลือกที่คุ้มครอง |
| รัฐร่วมจ่ายที่ยืนยันเป็นจำนวนเงิน | ไม่กล่าวถึงในบทนี้ | หลักกฎหมายระบุสัดส่วน แต่ไม่ใส่จำนวนเงินบาทเพราะยังไม่มีแหล่งยืนยันตรง | 30 / 50 / 150 บาทต่อเดือน ตามทางเลือก 1 / 2 / 3 |
ตัวเลขสิทธิประโยชน์ของมาตรา 40 บางรายการมีการแก้ไขด้วยพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2568 ซึ่งประกาศเมื่อ 31 ธันวาคม 2568 จึงควรระวังหน้าเว็บหรือบทความเก่าที่ใช้ตัวเลขเดิม
มาตรา 39: ใครสมัครได้ ต้องยื่นเมื่อไร และจ่ายอย่างไร
ผู้สมัครมาตรา 39 ต้องเคยเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 ส่งเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 12 เดือน ออกจากงานไม่เกิน 6 เดือน และต้องไม่เป็นผู้รับประโยชน์ทดแทนกรณีทุพพลภาพจากกองทุนประกันสังคม [S1]
ให้ใช้แบบ สปส.1-20 พร้อมบัตรประชาชนหรือบัตรราชการที่มีรูปถ่ายและสำเนา หน้า สปส. ระบุการยื่นด้วยตนเอง ขณะที่ศูนย์บริการข้อมูลภาครัฐระบุว่าสามารถมอบอำนาจได้ด้วย หากจะมอบอำนาจ ควรโทร 1506 ยืนยันกับ สปส. ก่อนยื่นเพื่อให้ตรงกับกรณีของตน [S1][S11]
เงินสมทบและวินัยการส่งเงิน
มาตรา 39 ใช้ฐานคำนวณ 4,800 บาทเท่ากันทุกคน คิดที่ 9% จึงเป็น 432 บาทต่อเดือน หรือ 5,184 บาทต่อปีจากการคำนวณ 432 × 12 [S1]
ต้องนำส่งภายในวันที่ 15 ของทุกเดือน หากเกินกำหนดมีเงินเพิ่ม 2% ต่อเดือน สปส. ระบุว่าช่องทางชำระที่กล่าวถึงบนหน้านั้นไม่มีค่าธรรมเนียม [S1] การขาดส่งมีผลหนักกว่าค่าใช้จ่ายล่าช้า: ไม่ส่ง 3 เดือนติดต่อกัน หรือส่งไม่ครบ 9 เดือนภายใน 12 เดือน จะสิ้นสภาพตามเกณฑ์ที่ สปส. ระบุ [S1]
ขั้นตอนที่ทำได้ทันที
- ตรวจวันสิ้นสุดการเป็นลูกจ้างและประวัติการนำส่ง ม.33 ว่าครบ 12 เดือนหรือไม่
- หากมีสิทธิหรือกำลังจะขอเงินว่างงาน ให้ตรวจเงื่อนไขและดำเนินการส่วนนั้นก่อน
- เตรียมแบบ สปส.1-20 และเอกสารยืนยันตัวตน แล้วติดต่อสำนักงานประกันสังคม หรือสอบถาม 1506 เรื่องวิธียื่นและการมอบอำนาจ
- หลังสมัคร วางวิธีชำระเงินก่อนวันที่ 15 ของทุกเดือน และติดตามประวัติการนำส่งผ่าน e-Service/แอปของ สปส. หรือโทร 1506
มาตรา 40: เลือกจ่าย 70, 100 หรือ 300 บาท ได้อะไรต่างกัน
มาตรา 40 รับผู้สมัครอายุไม่ต่ำกว่า 15 ปีบริบูรณ์และไม่เกิน 65 ปีบริบูรณ์ ซึ่งไม่เป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 หรือ 39 โดยมีข้อจำกัดเพิ่มเติมสำหรับสมาชิกกองทุนภาครัฐบางประเภท [S2] ทางเลือกและเงินสมทบที่ผู้สมัครจ่ายมีดังนี้
| ทางเลือก | จ่ายเองต่อเดือน | คุ้มครอง | รัฐร่วมจ่ายต่อเดือน |
|---|---|---|---|
| 1 | 70 บาท | 3 กรณี: เจ็บป่วย/ประสบอันตราย, ทุพพลภาพ, ตาย | 30 บาท |
| 2 | 100 บาท | เพิ่มชราภาพ เป็น 4 กรณี | 50 บาท |
| 3 | 300 บาท | เพิ่มชราภาพและสงเคราะห์บุตร เป็น 5 กรณี | 150 บาท |
อัตราเงินสมทบและจำนวนกรณีในตารางมาจากหน้า สปส.; เงินที่รัฐร่วมจ่าย 30, 50 และ 150 บาทต่อเดือนมีผลตั้งแต่ 1 สิงหาคม 2565 ตามกฎกระทรวง [S2][S8]
ผู้เลือกทางเลือก 2 หรือ 3 ออมเพิ่มได้ไม่เกิน 1,000 บาทต่อเดือน ม.40 จ่ายงวดปัจจุบันและล่วงหน้าได้ไม่เกิน 12 เดือน แต่จ่ายย้อนหลังไม่ได้ เปลี่ยนทางเลือกได้ปีละ 1 ครั้งและมีผลเดือนถัดไป [S2]
สิทธิ ม.40 ที่ควรอ่านให้เป็นปัจจุบัน
พระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2568 ปรับอัตราบางกรณีของ ม.40 หลังหน้าข้อมูล สปส. ปี 2567 เช่น ทุพพลภาพของทางเลือก 1–2 เป็น 1,000 / 1,300 / 1,500 / 2,000 บาทต่อเดือนตามระดับและระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด; เจ็บป่วยของทางเลือก 3 มีอัตรา 300 / 200 / 200 บาทตามกรณี โดยรวมไม่เกิน 90 วันต่อปี; และสงเคราะห์บุตร 300 บาทต่อเดือนต่อบุตรหนึ่งคน คราวละไม่เกิน 2 คน [S9]
บทความนี้ไม่ระบุตัวเลขทุพพลภาพของทางเลือก 3 เพราะหลักฐานที่ตรวจอ่านไม่ชัดพอ การถาม 1506 หรืออ่านประกาศฉบับเต็มก่อนใช้สิทธิจริงปลอดภัยกว่า
สิทธิที่เสียไป: ว่างงานของ ม.33 ไม่ได้ติดไปกับ ม.39
กฎหมายระบุสิทธิประโยชน์กรณีว่างงานสำหรับผู้ประกันตนมาตรา 33 และยกเว้นผู้ประกันตนมาตรา 39 โดยชัดเจน [S6][S6b] นี่จึงเป็นเรื่องแรกที่ควรเช็กก่อนเปลี่ยนสถานะ
สำหรับผู้ประกันตน ม.33 ที่เข้าเงื่อนไข สปส. ระบุว่า กรณีถูกเลิกจ้างได้รับ 50% ของค่าจ้างเฉลี่ย ปีละไม่เกิน 180 วัน; กรณีลาออกหรือสิ้นสุดสัญญาตามกำหนด ได้ 30% ของค่าจ้างเฉลี่ย ปีละไม่เกิน 90 วัน [S5] ต้องส่งเงินสมทบ 6 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนว่างงาน มีระยะเวลาว่างงานอย่างน้อย 8 วัน และขึ้นทะเบียนผู้ว่างงานผ่านระบบของกรมการจัดหางานตามกำหนด [S5]
ตัวอย่างจากฐานค่าจ้างเฉลี่ย 15,000 บาท: 50% เท่ากับ 7,500 บาทต่อเดือน และ 30% เท่ากับ 4,500 บาทต่อเดือน ตัวอย่างนี้เป็นเพียงการคำนวณอัตรา ไม่ใช่การรับรองว่าทุกคนมีสิทธิหรือจะได้ยอดดังกล่าว เพราะต้องผ่านเงื่อนไขและฐานคำนวณจริงของ สปส. [S5]
การสมัคร ม.39 อาจกระทบการใช้สิทธิว่างงานเดิมในทางปฏิบัติ เพราะกฎหมายยกเว้น ม.39 จากสิทธิดังกล่าว บทความจึงไม่รับรองลำดับที่ใช้ได้กับทุกคน: หากกำลังจะยื่นว่างงาน ให้ยืนยันสถานะและกำหนดเวลากับ สปส. 1506 และกรมการจัดหางานในกรณีของคุณก่อนสมัคร ม.39
เงินชราภาพ: ม.39 มีเส้นทางบำนาญ ม.40 เป็นบำเหน็จตามทางเลือก
ผู้ประกันตน ม.33/39 ที่จ่ายเงินสมทบไม่น้อยกว่า 180 เดือน อายุครบ 55 ปี และสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตน มีสิทธิเงินบำนาญชราภาพรายเดือน ระยะเวลาส่งเกิน 180 เดือนเพิ่มอัตรา 1.5% ต่อทุก 12 เดือนที่เกิน [S4][S7] ระยะเวลา ม.33 และ ม.39 ทุกช่วงนับรวมกันเพื่อก่อสิทธิประโยชน์ตามกฎหมาย [S6][S6b]
สูตรที่แหล่งทางการระบุเริ่มที่ 20% ของค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้ายที่ใช้เป็นฐานคำนวณเงินสมทบก่อนสถานะสิ้นสุด [S4][S7] ตัวอย่างเพื่อเห็นผลของฐาน ม.39: 20% × 4,800 บาท = 960 บาทต่อเดือน และถ้าส่งเกิน 180 เดือนครบอีก 12 เดือน 1.5% × 4,800 บาท = เพิ่ม 72 บาทต่อเดือน ตัวอย่างนี้เป็นการคำนวณจากสูตรและฐานที่ระบุ ไม่ใช่ยอดบำนาญที่ สปส. รับรองสำหรับแต่ละบุคคล และไม่ควรใช้แทนการตรวจประวัติจริง
ส่วน ม.40 ทางเลือก 1 ไม่คุ้มครองชราภาพ ทางเลือก 2 มีบำเหน็จ 50 บาทต่อเดือนตามจำนวนงวดที่จ่าย บวกเงินออมเพิ่มและผลประโยชน์ตอบแทนตามที่ประกาศ; ทางเลือก 3 มีบำเหน็จ 150 บาทต่อเดือนตามจำนวนงวด และเพิ่ม 10,000 บาทเมื่อจ่ายตั้งแต่ 180 เดือนขึ้นไป โดยเงื่อนไขเริ่มรับคืออายุ 60 ปีและสิ้นสุดสถานะ [S3]
ตัวอย่าง ม.40 ทางเลือก 3 หากจ่าย 180 งวด: 150 × 180 = 27,000 บาท และมีเงินเพิ่ม 10,000 บาทตามเงื่อนไข รวม 37,000 บาทก่อนผลประโยชน์ตอบแทนรายปี ตัวอย่างนี้ไม่ใช่ยอดรับรองจริง และไม่รวมผลประโยชน์ตอบแทนรายปี [S3]
ถ้าไม่ต่อประกันสังคมเลยได้ไหม
ได้ในแง่การตัดสินใจทางงบประมาณ โดยเฉพาะเมื่อไม่เข้าเงื่อนไข ม.39 หรือค่าใช้จ่ายจำเป็นและเงินสำรองฉุกเฉินต้องมาก่อน แต่ควรตัดสินใจหลังรู้สิ่งที่แลก: ม.39 มีค่าใช้จ่าย 5,184 บาทต่อปีจากอัตราปัจจุบัน ส่วน ม.40 อยู่ที่ 840 / 1,200 / 3,600 บาทต่อปีตามทางเลือก [S1][S2]
การไม่ต่อประกันสังคมไม่ได้แปลว่าไม่มีสิทธิรักษาพยาบาลพื้นฐานเสมอไป เพราะข้อมูล ม.40 ระบุให้ใช้สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง) หรือสิทธิเดิมที่มีอยู่สำหรับการรักษา [S3] อย่างไรก็ดี สิทธิรักษาพยาบาลพื้นฐานไม่ใช่สิ่งเดียวกับเงินทดแทนการขาดรายได้ สิทธิชราภาพ หรือสิทธิกรณีตาย จึงควรเช็กสิทธิจริงของตนก่อนหยุดส่ง
หากต้องเลือกระหว่างเงินสมทบกับหนี้ดอกเบี้ยสูงหรือเงินสำรองฉุกเฉิน ลองจัดลำดับกระแสเงินสดก่อนด้วยคู่มือ จัดงบรายเดือนแบบ 50/30/20 และ เงินสำรองฉุกเฉิน การไม่ต่อชั่วคราวควรเป็นการตัดสินใจที่มองเห็นผล ไม่ใช่ปล่อยให้พ้นกำหนดโดยไม่รู้ตัว
คำถามที่พบบ่อย
เกิน 6 เดือนหลังลาออกแล้ว สมัคร ม.39 ได้ไหม
ไม่ได้ตามเงื่อนไขที่ สปส. ระบุสำหรับ ม.39 หากคุณไม่เป็น ม.33 หรือ ม.39 และอายุอยู่ในเกณฑ์ อาจตรวจคุณสมบัติ ม.40 แทน [S1][S2]
ม.39 ส่งไม่ครบจะเกิดอะไร
หากไม่ส่งเงินสมทบ 3 เดือนติดต่อกัน หรือภายใน 12 เดือนส่งไม่ครบ 9 เดือน จะสิ้นสภาพตามเกณฑ์หน้า สปส. [S1]
ม.40 จ่ายย้อนหลังได้หรือไม่
ไม่ได้ แต่จ่ายงวดปัจจุบันและล่วงหน้าได้ไม่เกิน 12 เดือน [S2]
ม.40 เปลี่ยนทางเลือกได้บ่อยแค่ไหน
ยื่นขอเปลี่ยนได้ปีละ 1 ครั้ง และมีผลในเดือนถัดไป [S2]
ต้องการความคุ้มครองสุขภาพเพิ่มจากสิทธิรัฐ ควรซื้อประกันทันทีไหม
ไม่จำเป็นต้องซื้อทันที ให้ตรวจสิทธิเดิม วงเงิน ข้อยกเว้น และงบก่อน ดูแนวทางได้ที่ มีสิทธิรัฐหรือประกันกลุ่มแล้ว ต้องซื้อประกันสุขภาพเพิ่มไหม ซึ่งเป็นการตัดสินใจคนละส่วนกับการเลือก ม.39 หรือ ม.40
เช็กลิสต์ก่อนตัดสินใจ
— ตรวจวันออกงาน และจำนวนเดือนที่ส่ง ม.33
— ถ้ายังอยู่ใน 6 เดือน ให้เก็บเอกสารสำหรับ ม.39 และอย่าลืมกำหนดเวลา
— ตรวจสิทธิว่างงาน ม.33 และกำหนดขึ้นทะเบียนก่อนเปลี่ยนสถานะ
— เปรียบเทียบเงินสมทบรายเดือนกับเงินสำรอง หนี้ และสิทธิที่ต้องการจริง
— ตรวจสิทธิรักษาพยาบาลเดิมหรือบัตรทองแยกต่างหาก
— ก่อนสมัครหรือยื่นสิทธิ โทร 1506 ในวันและเวลาราชการ หรือสอบถามสำนักงานประกันสังคม เพื่อยืนยันข้อมูลเฉพาะกรณี
แหล่งข้อมูล
ข้อมูลตรวจเมื่อ 15 กันยายน 2569 (ค.ศ. 2026) ตัวเลขสิทธิประโยชน์อาจเปลี่ยนได้ จึงควรตรวจเอกสารทางการอีกครั้งก่อนสมัครหรือยื่นสิทธิ
— [S1] สำนักงานประกันสังคม, ผู้ประกันตนโดยสมัครใจ (มาตรา 39), 29 เมษายน 2568 — https://www.sso.go.th/wpr/main/service/กองทุนประกันสังคม_detail_detail_1_125_697/237_237
— [S2] สำนักงานประกันสังคม, การสมัครและขึ้นทะเบียนเป็นผู้ประกันตนตามมาตรา 40, 23 สิงหาคม 2567 — https://www.sso.go.th/wpr/main/service/กองทุนประกันสังคม_detail_detail_1_125_698/247_247
— [S3] สำนักงานประกันสังคม, สิทธิประโยชน์และเงื่อนไขการเกิดสิทธิขอรับประโยชน์ทดแทนมาตรา 40, 23 สิงหาคม 2567 — https://www.sso.go.th/wpr/main/service/กองทุนประกันสังคม_detail_detail_1_125_698/249_249
— [S4] สำนักงานประกันสังคม, หลักเกณฑ์และเงื่อนไขกรณีชราภาพ, 5 สิงหาคม 2567 — https://www.sso.go.th/wpr/main/service/กองทุนประกันสังคม_detail_detail_1_125_695/235_235
— [S5] สำนักงานประกันสังคม, หลักเกณฑ์และเงื่อนไขกรณีว่างงาน, 3 ตุลาคม 2567 — https://www.sso.go.th/wpr/main/service/กองทุนประกันสังคม_detail_detail_1_125_696/236_236
— [S6] พระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 (ฉบับรวมแก้ไข) — https://www.sso.go.th/wpr/assets/upload/files_storage/sso_th/7d900b368467d904cf25f13b46f20e21.pdf
— [S6b] Office of the Council of State, Social Security Act B.E. 2533 (official translation) — https://www.sso.go.th/wpr/assets/upload/files_storage/sso_th/6aece18d294cfea419d4b4ad946bc368.pdf
— [S7] กฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ ระยะเวลาและอัตราการจ่ายประโยชน์ทดแทนในกรณีชราภาพ พ.ศ. 2550 — https://www.sso.go.th/wpr/assets/upload/files_storage/sso_th/76c287efd37e768c90d0dc5e48f1abc1.pdf
— [S8] กฎกระทรวงกำหนดอัตราเงินสมทบที่รัฐบาลจ่ายเข้ากองทุนประกันสังคม สำหรับบุคคลซึ่งสมัครเข้าเป็นผู้ประกันตน พ.ศ. 2565 — https://www.sso.go.th/wpr/assets/upload/files_storage/sso_th/b1b32b90a592f047e9b055fa0b329d03.pdf
— [S9] พระราชกฤษฎีกากำหนดหลักเกณฑ์และอัตราการจ่ายเงินสมทบฯ (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2568 — https://www.sso.go.th/wpr/assets/upload/files_storage/sso_th/13df8d9de3225d57267e2e31bc0bfca4.pdf
— [S11] ศูนย์บริการข้อมูลภาครัฐ, การขึ้นทะเบียนผู้ประกันตนตามมาตรา 39 — https://info.go.th/procedure/94e56d2e-a31c-405a-9182-17cf7d97475c/view