ประกันชีวิตมี 4 แบบหลัก ต่างกันอย่างไร และควรมีทุนประกันเท่าไร

กรมธรรม์ประกันชีวิตพื้นฐานมี 4 แบบ ได้แก่ สะสมทรัพย์ ตลอดชีพ ชั่วระยะเวลา และบำนาญ ต่างกันที่จังหวะและรูปแบบการจ่ายผลประโยชน์ ไม่ใช่แค่คำว่า “ได้เงินคืน” [1][2] ก่อนเซ็น ควรเริ่มจากภาระของคนข้างหลัง ดูตารางกรมธรรม์และข้อยกเว้น แล้วค่อยเปรียบเทียบข้อเสนอที่อยู่ในมือ

บทความนี้อธิบายข้อมูลจากเอกสาร คปภ. และกรมสรรพากรที่ตรวจเมื่อ 17 กันยายน 2569 โดยตัวเลขภาษีระบุชัดว่าเป็น “ปีภาษี 2568” ไม่ใช่การยืนยันสิทธิของปีภาษี 2569

4 แบบพื้นฐานต่างกันอย่างไร

คปภ. ระบุ 4 แบบข้างต้นเป็นกรมธรรม์พื้นฐาน [1] ส่วนคำสั่งนายทะเบียนที่มีผลใช้บังคับตั้งแต่ 15 มกราคม 2568 ให้นิยามแบบตลอดชีพว่าเป็นแบบที่มีระยะเอาประกันตั้งแต่ครบอายุ 90 ปีขึ้นไป และนิยามแบบบำนาญมีการจ่ายรายงวดตามการทรงชีพ โดยช่วงเริ่มรับอยู่ตั้งแต่อายุ 55 ปีขึ้นไปถึงอายุ 85 ปีหรือกว่านั้น [2]

ตารางนี้เป็นแผนที่อ่าน “จังหวะการจ่าย” ไม่ใช่คำจัดอันดับว่าแบบใดดีกว่า เพราะทุนประกัน ระยะเวลา เบี้ย ผลประโยชน์ และข้อยกเว้นของแต่ละกรมธรรม์อาจต่างกันมาก

อย่าสับสน 4 แบบพื้นฐานกับแบบพิเศษ

ยูนิเวอร์แซล ไลฟ์กำหนดผลประโยชน์กรณีเสียชีวิตเป็นจำนวนแน่นอน แต่ผลประโยชน์การอยู่รอดขึ้นอยู่กับผลตอบแทนที่บริษัทนำเบี้ยไปลงทุน โดยมีการรับรองผลตอบแทนขั้นต่ำตามที่เอกสาร คปภ. อธิบาย [1]

ยูนิต ลิงค์คล้ายกันในส่วนความคุ้มครองชีวิต แต่การลงทุนอยู่ในกองทุนรวมที่ผู้เอาประกันเป็นผู้ตัดสินใจ และผลตอบแทนขึ้นอยู่กับราคาหน่วยลงทุน [1] จึงไม่ควรอ่านคำว่า “ผลตอบแทน” เป็นเงินที่รับประกันทั้งหมด ควรขอให้ผู้เสนอขายแยกส่วนที่รับประกัน ส่วนที่ไม่รับประกัน ค่าธรรมเนียม และความเสี่ยงของการลงทุนเป็นเอกสารก่อนตัดสินใจ

ควรมีทุนประกันเท่าไร: ใช้ “ช่องว่างของครัวเรือน” เป็นจุดเริ่ม

ไม่มีสูตรทางการที่กำหนดทุนประกันเดียวสำหรับทุกคน กรอบต่อไปนี้เป็นวิธีคิดเพื่อเริ่มรวบรวมข้อมูล ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคลหรือทุนที่บริษัทจะรับประกันให้

1. รวมภาระหนี้ที่คนข้างหลังอาจต้องรับ เช่น หนี้บ้าน รถ บัตร หรือสินเชื่อส่วนบุคคล
2. ประเมินรายได้ครัวเรือนที่หายไป และจำนวนปีที่ครัวเรือนยังต้องพึ่งรายได้นั้น
3. เพิ่มเงินก้อนที่อาจต้องใช้ทันทีและทุนการศึกษาที่ยังไม่ได้กันไว้
4. หักเงินสำรอง สวัสดิการหรือประกันกลุ่ม และทรัพย์สินที่พร้อมใช้จริง

ตัวอย่างคำนวณ (ตัวเลขสมมติ)

สมมติว่าผู้เอาประกันอายุ 35 ปี รายได้ที่ครัวเรือนจะขาดหาย 25,000 บาทต่อเดือนต่ออีก 10 ปี มีหนี้คงเหลือ 800,000 บาท มีเงินสำรอง 200,000 บาท และมีประกันกลุ่มจากนายจ้าง 500,000 บาท

จำนวน 3,200,000 บาทเป็นผลจากสมมติฐานในตัวอย่างเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำให้ทำทุนเท่านี้ และไม่ใช่การรับรองว่าจะซื้อได้หรือมีเบี้ยเท่าไร การพิจารณาของบริษัทขึ้นกับอายุ สุขภาพ อาชีพ และข้อมูลในใบคำขอ หากเบี้ยที่เสนอทำให้กระทบค่าครองชีพ ควรทบทวนทุนหรือระยะเวลาเอาประกัน และปรึกษาผู้มีใบอนุญาตที่อธิบายเงื่อนไขเป็นลายลักษณ์อักษร

เช็กลิสต์อ่านกรมธรรม์ก่อนเซ็น

คปภ. แนะนำให้เลือกแบบที่ตรงความต้องการ วางแผนว่าจ่ายเบี้ยได้ตลอดช่วงชำระ กรอกใบคำขอตามความเป็นจริง และตรวจข้อมูลในหน้าตารางกรมธรรม์เมื่อได้รับเอกสาร [1] ใช้เช็กลิสต์นี้กับข้อเสนอทุกฉบับ

• จำนวนเงินเอาประกัน ระยะเวลาเอาประกัน ระยะเวลาชำระเบี้ย และงวดชำระเบี้ยตรงกับที่เข้าใจหรือไม่
• ผู้รับประโยชน์และข้อมูลส่วนบุคคลถูกต้องหรือไม่
• ผลประโยชน์ที่ “รับประกัน” กับ “ไม่รับประกัน” แยกยอดและเงื่อนไขชัดหรือไม่
• ข้อยกเว้น ระยะผ่อนผันการชำระเบี้ย และเงื่อนไขกรมธรรม์ขาดอายุเขียนว่าอย่างไร
• มูลค่ากรมธรรม์มีอะไรบ้าง: ค่าเวนคืน มูลค่าการใช้เงินสำเร็จ และการขยายระยะเวลาการใช้เงิน คือองค์ประกอบที่คำสั่งนายทะเบียนนิยามไว้ [2]
• เก็บใบเสร็จชั่วคราวของบริษัทเมื่อชำระเบี้ยงวดแรก และตรวจตารางกรมธรรม์พร้อมใบเสร็จเมื่อได้รับ [1]

เอกสาร คปภ. ระบุสิทธิยกเลิกกรมธรรม์ภายใน 15 วันนับจากวันที่ได้รับกรมธรรม์ หรือภายใน 30 วันหากซื้อผ่านโทรศัพท์ แล้วแต่กรณี [1] เอกสารเดียวกันยกตัวอย่างข้อยกเว้นที่ควรอ่าน ได้แก่ การฆ่าตัวตายภายใน 1 ปี และกรณีผู้รับประโยชน์ฆ่าผู้เอาประกัน [1] ข้อยกเว้นและผลประโยชน์ที่ใช้กับคุณให้ยึดข้อความในกรมธรรม์ฉบับที่กำลังจะซื้อเป็นหลัก

ลดหย่อนภาษี: ใช้ได้เมื่อเข้าเงื่อนไข และข้อมูลนี้เป็นปีภาษี 2568

ตารางนี้อ้างคู่มือ ภ.ง.ด.90 และ ภ.ง.ด.91 ปีภาษี 2568 ของกรมสรรพากร ซึ่งเผยแพร่เมื่อ 24 ธันวาคม 2568 [3][4]

สิทธิไม่ได้เกิดจากชื่อผลิตภัณฑ์เพียงอย่างเดียว: สำหรับประกันชีวิตทั่วไป กรมธรรม์ต้องมีระยะตั้งแต่ 10 ปี บริษัทต้องประกอบกิจการในราชอาณาจักร และหากมีเงินหรือผลประโยชน์คืนระหว่างอายุกรมธรรม์ ต้องไม่เกิน 20% ของเบี้ยประกันชีวิตรายปี [3] กรมธรรม์ที่เริ่มทำตั้งแต่ 1 มกราคม 2563 ต้องแจ้งความประสงค์ใช้สิทธิแก่บริษัท [3] เบี้ยส่วนความคุ้มครองอื่นเพิ่มเติมใช้สิทธิยกเว้นภาษีไม่ได้ [3]

หากใช้สิทธิแล้วภายหลังไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ คู่มือระบุว่าอาจหมดสิทธิ ต้องยื่นแบบเพิ่มเติมสำหรับปีที่เคยใช้สิทธิ และมีเงินเพิ่มตามกฎหมาย [3] เพราะฉะนั้นอย่าซื้อเพียงเพื่อลดภาษี: ตรวจเงื่อนไขในกรมธรรม์และถามบริษัทเรื่องเอกสารภาษีก่อนชำระเบี้ย

ยังไม่ต้องซื้อหรือยังไม่ควรซื้อตอนนี้ได้

• ยังไม่มีผู้พึ่งพารายได้ของคุณ และไม่มีหนี้ที่ต้องการโอนความเสี่ยงให้คนข้างหลัง
• ยังไม่มีเงินสำรองฉุกเฉินหรือกระแสเงินสดยังไม่มั่นคง อ่านแนวทางเริ่มต้นได้ที่ การมีเงินสำรองฉุกเฉินก่อน
• ยังไม่มั่นใจว่าจะจ่ายเบี้ยต่อเนื่องได้ เพราะ คปภ. เตือนว่าการจ่ายเบี้ยไม่ต่อเนื่องอาจทำให้กรมธรรม์ขาดผลบังคับและสิ้นสุดความคุ้มครอง [1]
• ยังไม่เข้าใจค่าเวนคืน เงื่อนไขขาดอายุ หรือข้อยกเว้นในเอกสารฉบับจริง
• เหตุผลหลักมีเพียงลดหย่อนภาษี ทั้งที่ยังไม่ได้ตรวจเงื่อนไขและผลหากผิดเงื่อนไข

ทางเลือกที่อาจใช้ประกอบการตัดสินใจคือ ตรวจประกันกลุ่มของนายจ้างก่อน เก็บเงินสำรองเอง หรือพิจารณาความคุ้มครองสำหรับช่วงที่ยังมีภาระโดยทบทวนใหม่เมื่อภาระลดลง ประกันสุขภาพและประกันอุบัติเหตุคุ้มครองคนละความเสี่ยงกับประกันชีวิต จึงควรอ่านแยกกันที่ ประกันสุขภาพจำเป็นไหม และ คู่มือประกันอุบัติเหตุส่วนบุคคล หากเกี่ยวกับบ้านและสินเชื่อ โปรดดู คู่มือกู้ซื้อบ้านหลังแรก

หากมีข้อพิพาทหรือข้อสงสัย

เก็บใบเสนอขาย ใบคำขอ ใบเสร็จ และกรมธรรม์ไว้เสมอ หากติดต่อบริษัทแล้วไม่ได้ข้อยุติ สามารถสอบถามสายด่วน คปภ. 1186 หรือใช้ช่องทางร้องเรียนออนไลน์ของ คปภ. [1][5]

สรุป

อย่าเลือกจากคำว่า “ได้เงินคืน” หรือ “ลดหย่อนภาษี” เพียงคำเดียว เริ่มด้วยการหาเงินที่ครัวเรือนจะขาดหากเกิดเหตุ อ่านว่าแบบนั้นจ่ายเงินเมื่อใด ตรวจตารางกรมธรรม์และข้อยกเว้น แล้วจึงเทียบข้อเสนอ หากยังตอบไม่ได้ว่าจะจ่ายเบี้ยต่อเนื่องอย่างไร การรอและจัดเงินสำรองก่อนก็เป็นทางเลือกที่เหมาะสม

แหล่งอ้างอิง

1. สำนักงานคณะกรรมการกำกับและส่งเสริมการประกอบธุรกิจประกันภัย (คปภ.), “การประกันชีวิต เรื่องง่ายๆ ใกล้ตัวคุณ” (ตรวจ 17 ก.ย. 2569): เอกสาร PDF
2. คปภ., “คำสั่งนายทะเบียน เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการให้ความเห็นชอบการกำหนดอัตราเบี้ยประกันภัยของกรมธรรม์ประกันชีวิต” (มีผล 15 ม.ค. 2568; ตรวจ 17 ก.ย. 2569): เอกสาร PDF
3. กรมสรรพากร, คู่มือวิธีกรอกแบบ ภ.ง.ด.91 ปีภาษี 2568 (ตรวจ 17 ก.ย. 2569): เอกสาร PDF
4. กรมสรรพากร, คู่มือวิธีกรอกแบบ ภ.ง.ด.90 ปีภาษี 2568 (ตรวจ 17 ก.ย. 2569): เอกสาร PDF
5. คปภ., ระบบรับเรื่องร้องเรียนออนไลน์ (ตรวจ 17 ก.ย. 2569): complaintportal.oic.or.th