เที่ยวบินดีเลย์ ยกเลิก หรือโดนปฏิเสธขึ้นเครื่อง: ขอค่าดูแลและค่าชดเชยอย่างไรตาม กบร.101

หากเป็นเที่ยวบินแบบประจำที่ออกจากประเทศไทย ให้ติดต่อเคาน์เตอร์หรือประตูขึ้นเครื่องของสายการบินทันที ขอให้แจ้งสิทธิเป็นลายลักษณ์อักษร และเลือกทางออกที่เหมาะกับคุณก่อนจ่ายเงินเอง: รอรับการดูแล, ขอคืนเงินสำหรับส่วนที่ยังไม่ได้ใช้, หรือขอเปลี่ยนเที่ยวบิน/การเดินทางอื่นตามกรณี

ข้อบังคับคณะกรรมการการบินพลเรือน ฉบับที่ 101 (กบร.101) มีผลใช้บังคับตั้งแต่ 20 พฤษภาคม 2568 และกำหนดทั้ง “ค่าดูแล” ระหว่างรอ กับ “ค่าชดเชย” เป็นเงินคนละส่วนกัน สิทธิจริงขึ้นกับประเภทเที่ยวบิน ระยะเวลาล่าช้า สาเหตุ และการแจ้งล่วงหน้า จึงไม่ควรรับปากว่าจะได้ค่าชดเชยทุกกรณี ข้อมูลและลิงก์ในบทความนี้ตรวจเมื่อ 4 กันยายน 2569

ก่อนเช็กจำนวนเงิน: กบร.101 ใช้กับเที่ยวบินของคุณหรือไม่

กบร.101 ใช้กับเที่ยวบินแบบประจำที่ออกจากประเทศไทย ได้แก่ เที่ยวบินภายในประเทศและระหว่างประเทศของสายการบินไทย และเที่ยวบินระหว่างประเทศขาออกจากไทยของสายการบินต่างประเทศ [1][2]

จุดที่มักเข้าใจผิดคือ เที่ยวบินเช่าเหมาลำมีประกาศคุ้มครองอีกฉบับหนึ่ง และเที่ยวบินขาเข้าไทยของสายการบินต่างประเทศไม่อยู่ในขอบเขตนี้ ตัวอย่างเช่น หากเกิดปัญหาบนช่วงต่อเครื่องไทเป–นาริตะ แม้ตั๋วเริ่มจากกรุงเทพฯ เหตุในช่วงดังกล่าวไม่อยู่ใน กบร.101 [2][3]

โดยทั่วไป คุณต้องไปเช็กอินตามเวลาที่สายการบินกำหนด หากสายการบินไม่ได้กำหนดเวลา ข้อบังคับระบุ 45 นาทีก่อนออกเดินทางสำหรับเที่ยวบินในประเทศ และ 1 ชั่วโมงสำหรับเที่ยวบินระหว่างประเทศ [4]

ตารางสิทธิเมื่อเที่ยวบินล่าช้า

“เกิน” ในตารางหมายถึงล่าช้าเกินเกณฑ์นั้น ไม่ใช่เท่ากับเกณฑ์พอดี และการนับเวลาสิ้นสุดเมื่อปิดประตูเครื่องบิน [3][4]

ดีเลย์ในประเทศ 2–5 ชั่วโมง ยังไม่มีเงินชดเชย 1,200 บาท

กรณีในประเทศ ค่าดูแลเริ่มเมื่อดีเลย์เกิน 2 ชั่วโมง แต่เงินชดเชย 1,200 บาทเริ่มเมื่อดีเลย์เกิน 5 ชั่วโมงเท่านั้น อย่าสับสนระหว่างสองสิทธินี้ และข้อบังคับว่าด้วยดีเลย์ในประเทศไม่ได้กำหนดให้มีที่พักค้างคืนโดยอัตโนมัติ [4]

เที่ยวบินระหว่างประเทศดีเลย์เกิน 10 ชั่วโมง: ดูระยะทางตามตาราง กพท.

ตัวอย่างเหล่านี้เป็นระยะทางที่ กพท. ระบุในตารางแนวปฏิบัติ ไม่ควรคำนวณระยะทางเองเพื่อสรุปสิทธิ [4]

ติดอยู่บนเครื่องบินนาน

หากปิดประตูเครื่องแล้วล่าช้าเกิน 3 ชั่วโมงและยังไม่มีกำหนดเวลาบินขึ้นที่แน่นอน สายการบินต้องอนุญาตให้ผู้โดยสารลงจากอากาศยาน เว้นแต่กระทบความปลอดภัย ความมั่นคง หรือการจัดการจราจรทางอากาศ ระหว่างอยู่บนเครื่อง สายการบินต้องมีอากาศถ่ายเท อุณหภูมิที่เหมาะสม ห้องน้ำ และช่วยเหลือผู้ป่วยฉุกเฉิน [3][4]

เมื่อเที่ยวบินถูกยกเลิกหรือถูกปฏิเสธขึ้นเครื่อง

การถูกปฏิเสธขึ้นเครื่องเพราะสำรองที่นั่งเกินจำนวน หรือเพราะเปลี่ยนแบบอากาศยานแล้วที่นั่งลดลง ได้รับสิทธิในลักษณะเดียวกับเที่ยวบินถูกยกเลิก [5] สายการบินต้องหาอาสาสมัครสละที่นั่งก่อน หากคุณอาสา สิทธิประโยชน์เป็นไปตามที่ตกลงกันและควรขอข้อตกลงเป็นหนังสือ; หากสายการบินปฏิเสธรับขนคุณหลังหาอาสาสมัครไม่พอ จึงเข้าสู่สิทธิกรณียกเลิก/ปฏิเสธรับขนตามข้อบังคับ [4]

หากสายการบินเปลี่ยนเส้นทางไปสนามบินใกล้เคียงแทนปลายทางเดิม สายการบินมีหน้าที่รับผิดชอบค่าขนส่งต่อไปยังปลายทางเดิม [4]

แต่หากถูกปฏิเสธรับขนเพราะเหตุด้านความปลอดภัยหรือการรักษาความปลอดภัย หรือเข้ากรณีตาม กบร.104 จะไม่ใช่สิทธิค่าชดเชยภายใต้ กบร.101 [5][6]

กรณีใดอาจไม่ได้ “ค่าชดเชย” แต่ยังต้องได้การดูแล

สายการบินอาจไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อพิสูจน์ได้ว่าเกิดพฤติการณ์พิเศษที่คาดหมายหรือหลีกเลี่ยงไม่ได้แม้ใช้มาตรการอันสมควรแล้ว เช่น เหตุธรรมชาติ สภาพอากาศรุนแรง ภูเขาไฟระเบิด การปิดสนามบินจากสงครามหรือการก่อการร้าย หรือข้อจำกัดจากหน่วยงานภายนอก [4]

สำหรับเที่ยวบินยกเลิก ยังมีข้อยกเว้นค่าชดเชยเมื่อสายการบินแจ้งพร้อมเสนอทางเลือกก่อนเดินทางอย่างน้อย 3 วันสำหรับในประเทศ หรือ 7 วันสำหรับระหว่างประเทศ หรือแจ้งภายหลังแต่เที่ยวบินใหม่ถึงปลายทางคลาดจากกำหนดเดิมไม่เกิน 3 ชั่วโมง [4]

ข้อยกเว้นเหล่านี้ไม่ตัด “ค่าดูแล” เช่น อาหาร ที่พัก หรือการสื่อสารที่ยังถึงเกณฑ์ สิ่งสำคัญคืออย่ายอมรับคำบอกว่าเป็นเหตุสุดวิสัยโดยไม่มีคำอธิบายหรือหลักฐาน และอากาศยานขัดข้องจากความผิดหรือความประมาทของสายการบินไม่ถือเป็นพฤติการณ์พิเศษตามแนวปฏิบัติ [4]

ขอคืนเงินและขอค่าดูแลอย่างไร

ที่สนามบิน

1. ไปที่เคาน์เตอร์หรือประตูขึ้นเครื่อง ขอเอกสารแจ้งเหตุและสิทธิของคุณเป็นลายลักษณ์อักษร สายการบินต้องแจ้งผู้โดยสารที่ถูกยกเลิก/ปฏิเสธรับขน และผู้โดยสารที่ล่าช้าเกิน 2 ชั่วโมงถึงกฎชดเชยและช่องทางร้องเรียน [4]
2. บอกให้ชัดว่าคุณเลือก “เดินทางต่อ” หรือ “ไม่เดินทางต่อ” หากไม่เดินทางต่อ ให้ถามขั้นตอนคืนเงินสำหรับส่วนตั๋วที่ยังไม่ได้ใช้; หากเดินทางต่อ ให้ถามเที่ยวบินใหม่ ที่พัก และรถรับส่งตามสิทธิของกรณีนั้น [4]
3. หากสายการบินเสนอเครดิตเชลล์ บัตรกำนัล หรือไมล์แทนเงินสด ให้อ่านมูลค่า เงื่อนไข และข้อจำกัดก่อนตอบรับ เพราะต้องเป็นทางเลือกที่คุณยินยอม [4]
4. เก็บบอร์ดดิ้งพาสหรือ e-ticket, ข้อความแจ้งเลื่อน/ยกเลิก, ภาพหน้าจอสถานะเวลา และใบเสร็จค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องไว้ประกอบคำร้อง

ถ้าต้องจ่ายค่าอาหารหรือที่พักเอง

หากคุณมีสิทธิได้รับอาหาร เครื่องดื่ม การสื่อสาร หรือที่พัก แต่สายการบินไม่จัดให้ ข้อบังคับเปิดทางให้ขอชดใช้ได้ อย่างไรก็ดี ไม่ได้หมายความว่าจะเบิกได้เต็มตามยอดที่จ่ายเองเสมอไป: การชดใช้เป็นไปเท่าที่สายการบินมีแนวทางหรืออัตราที่แจ้ง กพท. ไว้ ควรถามอัตราและขอคำยืนยันจากสายการบินก่อนใช้จ่ายเมื่อทำได้ [3][4]

กำหนดเวลาที่ควรติดตาม

หากสายการบินไม่จัดการตามสิทธิที่กฎหมายกำหนด ให้ร้องเรียนผ่านระบบของ กพท. ที่ complaint.caat.or.th และแนบเอกสารที่เก็บไว้ [7]

ลดชั้นโดยสารไม่ใช่การยกเลิก: ขอคืนเงินได้เท่าไร

หากสายการบินให้เดินทางในชั้นโดยสารที่ต่ำกว่าตั๋วเดิม ต้องคืนค่าโดยสารเฉพาะส่วน airfare ไม่รวมค่าอื่น ตามระยะทาง: 30% สำหรับไม่เกิน 1,500 กิโลเมตร, 50% สำหรับมากกว่า 1,500 ถึง 3,500 กิโลเมตร, และ 75% สำหรับมากกว่า 3,500 กิโลเมตร [3][4]

สิทธิจากสายการบินต่างจากประกันเดินทางอย่างไร

กบร.101 คือสิทธิที่ขอจากสายการบินสำหรับเที่ยวบินในขอบเขตและเหตุที่ข้อบังคับกำหนด ไม่ใช่ประกันเดินทาง และไม่ได้ระบุรายการอย่างค่าโรงแรมหรือทัวร์ปลายทางที่พลาดจากการไปถึงช้า ค่าเดินทางต่อของตั๋วที่แยกซื้อ หรือค่ารักษาพยาบาล

ประกันเดินทางอาจช่วยพิจารณาค่าใช้จ่ายนอกเหนือรายการตามข้อบังคับได้ แต่ต้องอ่านเงื่อนไข วงเงิน ระยะเวลารอ และข้อยกเว้นของกรมธรรม์ก่อนเสมอ เริ่มจาก คู่มือเคลมประกันเดินทาง หรือดู แนวทางเปรียบเทียบประกันเดินทาง ก่อนตัดสินใจซื้อ

สำหรับทริปในประเทศหรือเที่ยวบินระยะสั้น การไม่ซื้อประกันเพิ่มก็อาจเป็นทางเลือกที่สมเหตุผล หากคุณเข้าใจสิทธิ กบร.101 และยอมรับค่าใช้จ่ายส่วนที่อยู่นอกขอบเขตได้ อย่าซื้อเพียงเพราะคาดว่าจะได้ค่าชดเชยซ้ำกับสิทธิจากสายการบิน

สรุป: คำถามที่ควรถามก่อนออกจากเคาน์เตอร์

• เที่ยวบินของฉันเข้าข่าย กบร.101 หรือไม่ และล่าช้าเกินกี่ชั่วโมงแล้ว?
• ตอนนี้สายการบินต้องจัดอาหาร การสื่อสาร ที่พัก หรือรถรับส่งอะไรให้บ้าง?
• ฉันมีสิทธิเงินชดเชยหรือไม่; ถ้ามี จำนวนเท่าไรและจ่ายเมื่อใด?
• ฉันเลือกคืนเงิน เปลี่ยนเที่ยวบิน หรือเดินทางรูปแบบอื่นได้อย่างไร?
• หากสายการบินอ้างเหตุพิเศษ มีเอกสารหรือคำอธิบายอะไรให้บ้าง?

ข้อมูลนี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมาย เงื่อนไขและสิทธิอาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจหน้าสิทธิผู้โดยสารและข้อบังคับฉบับปัจจุบันของ กพท. อีกครั้งก่อนยื่นคำร้อง

แหล่งอ้างอิง

1. สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (กพท.), ข้อบังคับ กบร.101 และวันเริ่มมีผลใช้บังคับ: caat.or.th/laws-regulations/132372 (ตรวจ 4 กันยายน 2569)
2. กพท., สิทธิของผู้โดยสารที่เดินทางทางอากาศ: caat.or.th/aviation/passenger/consumer-protection/passenger-rights (ตรวจ 4 กันยายน 2569)
3. กพท., แนวปฏิบัติในการคุ้มครองสิทธิผู้โดยสาร CAAT-GM-ERD-PPR: เอกสาร PDF (ตรวจ 4 กันยายน 2569)
4. กพท., ข้อบังคับ กบร.101 ฉบับแปลภาษาอังกฤษของ กพท. (Unofficial English Translation): เอกสาร PDF (ตรวจ 4 กันยายน 2569)
5. กพท., การปฏิเสธการรับขนจาก overbooking หรือเปลี่ยนแบบอากาศยาน: caat.or.th/publication/170876 (ตรวจ 4 กันยายน 2569)
6. กพท., การปฏิเสธการรับขนด้วยเหตุความปลอดภัย/กบร.104: caat.or.th/publication/170786 (ตรวจ 4 กันยายน 2569)
7. กพท., ข้อมูลสิทธิกรณีเที่ยวบินล่าช้าและช่องทางร้องเรียน: caat.or.th/publication/170839 (ตรวจ 4 กันยายน 2569)